maandag 29 december 2014

De zin van het leven

Alweer zowat een jaar voorbij. Het hoeveelste al? Hoevele zullen er nog volgen? En hoe zinvol was het – waarom leef je eigenlijk? Misschien heeft bijbelschrijver Qohèleth ('Prediker') wel gelijk met zijn stelling dat alles zinloos is. Doet het er wel toe of jij er ben of niet? Wat maakt je gelukkig, en is je leven zinvol als je gelukkig ben?
Vroeger waren er allerlei zekerheden, zoals dat God de wereld bestuurde en met alles een bedoeling had. Maar die gedachte is in de wijsbegeerte en het dagelijks leven verdrongen naar de uithoeken. Voor de meeste mensen die nadenken is het leven als het erop aankomt zinloos: de mens is een toevallig product van de evolutie, een verwaarloosbaar klein deeltje in een onmetelijk heelal, en dood is dood.
Deze gedachte zien we terug in de muziek – waar komt de pure wanhoop in de ‘muziek’ van God’s Tower en tal van andere groepen anders vandaan? – maar doordesemt niet het minst de moderne literatuur, reeds sinds de aanvang van de twintigste eeuw. Onlangs las ik enkele werken van Arthur van Schendel, geschreven tussen 1905 en 1938. Hoewel in die tijd de meeste mensen nog in God geloofden, is Die in Van Schendels werk nagenoeg afwezig. Nu heb ik niet de gewoonte om hier aan boekbesprekingen te doen; ik noem deze schrijver slechts als illustratie van wat ik bedoel.
Het is waar, ik ben soms sceptisch ten aanzien van het geloof. Maar werken als Een zwerver verliefd en Een zwerver verdwaald en vooral Het fregatschip Johanna Maria en Het leven een dansfeest schreeuwen voor mijn gevoel om zingeving die het geloof kan bieden.

Want wat is de moderne levenshouding en zijn gevolg in de literatuur?
o      Liefde maakt niet gelukkig. Een paar geliefden wordt door omstandigheden uiteen gehouden; liefde van een man voor een meisje of omgekeerd blijft onbeantwoord, de ander bedroefd en ongelukkig achterlatend.
o      Vrolijkheid maakt niet gelukkig. Rijke mensen sterven in kommer en gebrek door in hun jeugd onbekommerd geld uit te geven aan vermaak; zelfs degenen die van dansen hun beroep maken worden niet gelukkiger dan anderen en sterven vroegtijdig en als ontheemd.
o      Zelfs het nastreven van een levensdoel maakt niet gelukkig. Sommigen bereiken hun doel nooit; sommigen die het doel wel bereiken vereenzamen als het doel eenmaal bereikt is en zij oud en versleten zijn.
o      Het slot is dat men, aan het zorglijke einde van een gelukkig of ongelukkig leven gekomen, zich afvraagt wat het bestaan voor zin heeft gehad. Een zinvolle toekomst in het hiernamaals ligt zelfs volledig buiten het gezichtsveld.

Het einde is grauw, uitzichtloos, verdrietig om wat had kunnen zijn. Het biedt slechts uitzicht op een zwarte leegte die "dood" heet. "Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren". Qohèleth verwoordt het als volgt: "De uitnemendheid van de mensen boven de beesten is geen; want alle zijn zij ijdelheid. Zij gaan alle naar één plaats; zij zijn alle uit het stof en zij keren alle terug tot het stof. Wie merkt dat de adem van de mensenkinderen opvaart naar boven en de adem der beesten nederwaarts vaart in de aarde?"
Maar zijn we helemaal vergeten dat wij méér zijn dan stof? Want de mens bezit een ziel, een geestelijk aspect dat hem onderscheidt van de dieren, waardoor hij zelfs contact kan maken met het bovennatuurlijke.
Daarom is er toch hoop voor degenen voor wie de aarde een hel is. Geloof in Jezus Christus en de hemel wacht je. Het spijt me, scepticus, ik kan het niet anders zeggen.
En dan kan het leven toch zinvoller zijn dan slechts het vervullen van je taak in de maatschappij. Zorgen voor je medemens, op welke waardevolle wijze dan ook, staat dan in een groter perspectief en zou er zelfs toe kunnen leiden dat die ander ook een hoopvolle, zinvolle eeuwige toekomst tegemoet gaat. En zorg dragen voor de natuur is dan niet alleen omwille van de komende mensengeslachten – wat op zich al reden genoeg is – maar het krijgt een meerwaarde omdat het gebeurt in opdracht van de Schepper, als was je rentmeester.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen