maandag 27 maart 2017

Papoea's en apps

Ze zijn aan de orde van de dag, sterker nog: voor hele volksstammen bepalen ze zo'n beetje hun complete leven: internettelefoons en daarop geïnstalleerde toepassingen. In de gebruikelijke modetaal: i-phones en smartphones met apps. Nu moet ik bekennen dat ik die termen niet graag gebruik; omdat ze onnodig Engels zijn en wat de laatste, "app" betreft, omdat het gewoonweg een afschuwelijk 'woord' is; ieder met enig esthetisch gevoel zal dat beamen, denk ik. Het is niet eens een woord, maar een afkorting, van "application", applicatie, toepassing. Ik praat daarom graag enigszins spottend van "aap", ook al heb ik het gevoel dat ik daarmee onze klauterende medeschepselen beledig. Maar goed, genoeg over de termen, het gaat me nu om de zaken zelf.

De aanleiding was het volgende. Wycliffe Bijbelvertalers is een organisatie die ongelooflijk veel nuttig werk doet door, de naam zegt het al, de Bijbel te vertalen, in zo veel mogelijk talen waarin de Bijbel nu nog niet beschikbaar is. Omdat de grotere talen inmiddels over een eigen bijbelvertaling beschikken werken de vertalers van Wycliffe tegenwoordig voornamelijk in de meest afgelegen gebieden op Aarde, zoals de binnenlanden van Afrika, de eilandjes in de Stille Oceaan en de berggebieden van Nieuw-Guinea. Vooral op dat eiland worden onwaarschijnlijk veel talen gesproken, het loopt tegen de duizend. Nog wel.

De Papoea's, die verantwoordelijk zijn voor deze grote verscheidenheid aan talen (iedere stam spreekt zijn eigen taal), komen in toenemende mate in aanraking met de westerse cultuur; eerst in de kustgebieden, vervolgens in de binnenlanden. Dat heeft onder andere tot gevolg dat ze scholing krijgen, Indonesisch en/ of Engels leren en dan hun oude taal en cultuur de rug toe keren. Een moeilijkheid waar Wycliffe tegenaanloopt in dit gebied is dat de Papoea's geen leescultuur kennen en die zich ook slecht eigen maken. En dat terwijl het onderwijs bijna alleen maar in het Engels plaatsvindt. Nu hebben de veldwerkers, om deze mensen toch de gelegenheid te geven de Bijbel te leren kennen en vooruit te komen in de wereld, apps te ontwikkelen waarmee ze Engels kunnen leren en de Bijbel kunnen lezen.
Nu zal ik niet ontkennen dat deze mensen het beste voor hebben met de Papoea's, en evenmin dat zij hen beter kennen dan ik. Toch meen ik een paar kritische kanttekeningen te moeten plaatsen.

De eerste betreft het gebruik van internettelefoons en de tweede de opmars van meerderheidstalen als het Engels; ze komen samen in één begrip: kolonialisme.
Het begon rond de zestiende eeuw toen Europeanen de aardbol gingen verkennen en vervolgens nederzettingen gingen stichten in nieuw-ontdekte gebieden. Wingewesten werden het, waar ze door ruilhandel met de 'wilden' grote rijkdommen vandaan haalden. Ook handel in wilden werd winstgevend.
Vele inboorlingen werden gedood door een Europese kogel of een Europese ziekte of werden gedwongen de leefwijze van de kolonisator over te nemen. Pas later kwamen er zendelingen die niet uit waren op eigen voordeel maar op het heil van hun medemensen. Helaas ging zending en missie vaak samen op met handel, dwangarbeid en 'ontwikkeling' van de achtergebleven volksstammen "die nog in het stenen tijdperk leven". Ondanks dat slavernij in onze streken inmiddels is verboden, de meeste voormalige koloniën inmiddels zelfbestuur kennen en het politiek incorrect is donkerhuidige mensen als minderwaardig te beschouwen, is het kolonialisme nog allerminst verdwenen. Dat "stenen tijdperk" klonk bekend, toch?
Nog altijd zijn allerlei bedrijven, overheidsinstanties en ontwikkelingsorganisaties erop uit de achtergebleven gebieden te 'ontwikkelen', beschaving en economische groei bij te brengen. Vaak met de beste bedoelingen. Intussen gebeuren er twee dingen, die ook weer met elkaar samenhangen:
A    Bestaande culturen, talen en gebruiken worden weggedrongen door dominante culturen en talen. Aanvankelijk door aggressief anti-minderhedenbeleid vanuit de overheid (in 'beschaafde' landen als Canada en Australië gebeurde dat nog tot na de Tweede Wereldoorlog en in sommige andere landen nog steeds). En nu doordat minderheden uit zichzelf overstappen op de dominante taal, naar de stad verhuizen en hun cultuur kwijtraken. Dat komt hierdoor:
A    Wij westerlingen hebben onze ontevredenheid geëxporteerd. Meer, meer, meer. Op tv zie je reclame voor iets, je buurman heeft het, jij wil het ook. Nieuwe smartphone op de markt? Die wil je ook. Al drie jaar bij dezelfde baas? Tijd voor een carrièresprong. Tien euro per uur verdienen is veel te weinig. Eén vakantie per jaar is veel te weinig. En dicht bie huus, da's jao veul te min. Als vrouw thuisblijven voor je kinderen is echt uit de tijd, je moet ook om jezelf denken.
En het is zielig dat sommige minder ontwikkelden die mogelijkheden niet hebben. Zijn ze niet gewend om te lezen? Goed, dan geven we hen toch een mobieltje met een taal-app, kunnen ze tenminste hun hele jeugd in de schoolbanken verslijten en straks in de stad carrière maken.
Beetje gechargeerd en over-idealistisch gesteld, maar toch. Culturele rijkdom toont net als biodiversiteit iets van de veelkleurige wijsheid van de Schepper. Ik ben van mening dat we exotische volken niet meer westerse cultuur moeten aanbieden (opdringen) dan het Evangelie, dat in beginsel niet westers is maar oosters.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen